VCTE

Live Special: 'Onder hoogspanning' - Arco Groothedde en Peter de Weijs (29 september 2025)

De presentatie van Arco vind je onder het verslag. Peter heeft geen gebruik gemaakt van sheets. 

-----------------------

Verslag
door Petri Ykema

Met tien VCTE’ers waren we te gast bij Eigen Haard, een grote woningbouwcoöperatie in Metropoolregio Amsterdam (circa 58.000 woningen, met een omzet van 14.5 miljard euro). We zijn door de presentaties van Arco Groothedde (bestuurder van Eigen Haard) en Peter de Weijs (expert/adviseur in de energiesector en VCTE-lid), meegenomen in de ontwikkelingen in de woningbouw en energiewereld en de dilemma’s die in deze werelden zijn ontstaan door netcongestie. En: we hebben ons in twee groepen gebogen over de vragen die we als toezichthouder aan respectievelijk de bestuurder van de woningbouwvereniging en de energiepartij zouden kunnen stellen om het ontstane vraagstuk, en soms zelfs patstelling, over bouwen en energie daadwerkelijk verder te brengen.

Woningbouw, innovatie en energie

Arco Groothedde is vanaf 2023 bestuurder van Eigen Haard. Eigen Haard is in 1900 opgericht als woningbouwvereniging, een vereniging gericht op het realiseren van woningen voor arbeiders in een tijd dat wonen voor deze grote groep mensen abominabel was. Zo’n twee jaar geleden is vastgesteld dat Eigen Haard deze oorspronkelijke doelstelling behoorlijk uit het oog was verloren. Er is vanaf toen ingezet op community building: het bij elkaar brengen van mensen onder meer door in gebouwen gemeenschappelijke ruimtes te realiseren en samenwerking met de zorg te gaan opzoeken. Hier ontstaat een dilemma voor Eigen Haard: wordt de focus investeren in leefbaarheid of investeren in nieuwe woningen. Een dilemma dat is versterkt door de introductie van de verhuurdersheffing. Dit heeft de financiële ruimte van woningbouwcoöperaties ernstig ingeperkt. De inkomsten uit de enige inkomstenbron (huren) werden hierdoor lager, waardoor de (financiële) ruimte om te investeren en innoveren is ingeperkt en de druk om leningen hiervoor af te sluiten is vergroot. Arco stelt dat het voor hem duidelijk is dat een woningbouwcoöperatie onderdeel is van politieke afwegingen, waarin niet altijd de maatschappelijke belangen op nummer één staan.

Arco geeft vier voorwaarden aan die voor woningbouwcoöperaties essentieel zijn om aan hun maatschappelijke doel te kunnen voldoen: 1) Stabiliteit van beleid; 2) Financiële stabiliteit; 3) Stem van de woningzoekende (die is er nu niet); 4) Af van de overregulering, deze leidt tot verlamming van de woningbouw. Overregulering die is ontstaan door incidenten in de woningbouwsector, als bij Vestia. Arco stelt vast dat regels zijn bedoeld voor generieke werking, maar niet geschikt zijn voor specifieke vraagstukken. Als voorbeeld van overregulering noemt Arco de regels die bestaan voor besluiten nieuwbouwprojecten vanaf 3 miljoen euro, besluiten die door commissarissen moeten worden goedgekeurd. Arco stelt dat hij en andere bestuurders in de woningbouw lobbyen voor besluitvorming door toezicht op beleid en niet op projecten. Vooralsnog heeft dit nog niet tot resultaat geleid. Overigens is deze situatie ook voor commissarissen niet wenselijk. De vraag of je toezichthouder of bestuurder bent ligt hiermee op tafel.

Het energievraagstuk is één van de vraagstukken bij de realisatie van nieuwbouw door een coöperatie, niet eens de belangrijkste. Het vraagstuk van de bepekte investeringsruimte is nadrukkelijk meer belemmerend bij het realiseren van nieuwbouw en renovatie/verduurzaming van bestaande bouw.

Beschikbaarheid energie bij nieuwbouw

Peter de Weijs heeft een loopbaan met accenten op infrastructuur (w.o. gas- en pijpleidingen, HSL, ProRail) en energie (w.o. Eneco, Gasunie, Tennet, kolencentrale Maasvlakte). Wanneer hij kijkt naar de vraag hoe aansluitingen op energie bij bouwprojecten kunnen worden verbeterd, stelt hij vast dat de huidige organisaties die dit moeten realiseren (w.o. TenneT) hierop niet zijn toegerust. Het ontbreekt naar zijn inzicht vooral aan menskracht om de gevraagde investeringen ten uitvoer te brengen. Het geld is er wel. Vanuit zijn ervaring in de RvC van Stedin, dat meer dan 1 miljard euro per jaar wil investeren in de ontwikkeling van de energiesector, ziet hij dat deze organisatie aanloopt tegen de huidige beperkingen in capaciteit van TenneT. De boodschap van Peter is: pak deze vragen aan als ecosysteem, kijk en acteer niet alleen vanuit de afzonderlijke betrokken organisaties.

Een belangrijke vraag hierbij is wat de rol van de RvC van de bij energie betrokken organisaties is. Moet je de problematiek als RvC op de (politieke) agenda gaan brengen of spreek je de bestuurder hierop aan? En hoe kan je met de hele sector tot een omkering komen? Waarbij een probleem is dat veel netbeheerders een professionele organisatie hebben en in de woningbouw veel en ook veel kleine organisaties te onderscheiden zijn (ieder met eigen, lokale, belangen). Voor toezichthouders is een wezenlijke vraag welke rol je als toezichthouder hierin te spelen hebt.

In de zorg zie je een vergelijkbaar vraagstuk. Hier is inmiddels de conclusie getrokken dat de maatschappelijke (en niet de organisatie) opgave voorop staat. Om deze te realiseren is samenwerking tussen organisaties uit verschillende sectoren noodzakelijk.

Voor het bestuur van woningbouwcoöperatie Eigen Haard is nu een belangrijke vraag in hoeverre je de afwegingen in besluiten mag oprekken ten faveure van het maatschappelijk belang. Dit vraagt, aldus Alco, om het opzoeken van het gesprek met andere partijen dan alleen uit de eigen sector en om het vraagstuk te verbreden naar meer dan alleen het organisatiebelang.

Rol toezichthouder

Voor toezichthouders is een belangrijke vraag welke rol te pakken bij een dergelijk groot maatschappelijk vraagstuk. Ben je bereid het gesprek aan te gaan met de bestuurder over de maatschappelijke opgave en de belangen van de eigen organisatie op een ander plan te zetten? En met wat voor soort vragen help je de bestuurder om nieuwe wegen in te slaan bij deze vragen en hoe ondersteun je de bestuurder het beste?

Ten aanzien van het soort vragen heeft Arco ons een belangrijke tip meegegeven: stel vragen die een bestuurder doet ‘aan gaan’. Geen gesloten vragen, geen vragen die een door toezichthouders bedachte oplossing in zich hebben. Maar vragen die de bestuurder uitnodigen om te komen tot nieuwe zienswijzen, als de vraag: ‘wat zijn drie versnellers die helpen het probleem op te lossen’. Alco geeft aan dat, wanneer hij in overleg met de RvC besluit aan bestaande heilige huisjes te gaan schudden, hij erbij gebaat is steun te krijgen van de RvC. Dit is bijvoorbeeld nodig wanneer ervoor gekozen wordt om met meer partijen in overleg te komen om het maatschappelijk debat te starten en de bestuurder van de eigen organisatie hierin het voortouw gaat nemen.

Afsluiting

Inspirerend weer, deze Special. Met mooie inzichten in de wereld van wonen en energie en vooral in de ook voor deze sectoren noodzakelijke samenwerking om de grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan het hoofd te kunnen bieden. Het aantal deelnemers was helaas beperkt, maar dit was zeker geen belemmering voor de kwaliteit van de Special.